Brüksel, 26 Şubat 2025 – Çevre ağı Zero Waste Europe'a göre, Avrupa Komisyonu tarafından bugün yayınlanan Temiz Sanayi Anlaşması (CID), çok ihtiyaç duyulan ekonomik dönüşüm için döngüsel ekonominin potansiyelinden tam olarak yararlanamıyor.

CID'nin hedeflerinden biri, AB'yi 2030 yılına kadar döngüsel ekonomide dünya lideri haline getirmektir. CID, Komisyonun 2026 yılında bir Döngüsel Ekonomi Yasası (CEA) kabul edeceğini belirtiyor. Bu yasanın, atık yönetiminden geçişi kolaylaştırması, ikincil hammaddelere olan talebi artırması ve değerli malzemeleri koruması bekleniyor.

Zero Waste Europe'un Politika Başkanı Aline Maigret şunları belirtiyor:

“Temiz Sanayi Anlaşması, döngüsel ekonominin potansiyelini ortaya çıkarmada yeterince ileri gitmeyen üst düzey bir çerçeve oluşturuyor. Döngüsellik önlemleri ve özellikle Anlaşma, tüketim ve üretim biçimlerimizi dönüştürmek, toplulukları güçlendirmek ve döngüsel sektörlerde iş yaratımı yoluyla dayanıklı ekonomiler inşa etmek için yol gösterici bir pusula görevi görmelidir. Temiz Sanayi Anlaşmasının etkisi, bundan sonra ortaya çıkacak ayrıntılara bağlı olacaktır.”

Ayrıca, önemli miktarda kamu finansmanı öngörüldüğü için şeffaflık ve kapsayıcılık kilit önem taşıyacaktır. Bu bağlamda,"Döngüsellik üzerine Temiz Sanayi Diyaloğu memnuniyetle karşılanan bir adımdır."Maigret şunları ekliyor:“Sivil toplumun masada yer alması ve bu diyaloğun tüm CID konularına genişletilmesi şartıyla.”

CID, malzeme geri kazanımı ve yeniden kullanımını artırarak Avrupa'nın güvenilir olmayan tedarik zincirlerine olan bağımlılığını azaltma ihtiyacını haklı olarak kabul etmektedir. Bununla birlikte, çevre ağı, malzemelerin stratejik olarak nasıl kullanılacağına dair bir çerçeve olmadan ve AB'nin sürdürülemez malzeme ayak izini ele almadan CID'nin amacına ulaşamadığını belirtmektedir.

Zero Waste Europe'da Atık ve Kaynak Politikaları Sorumlusu olan Theresa Mörsen şunları belirtiyor:

“CID’nin 2030 yılına kadar döngüsel malzeme kullanım oranını (CMUR) %24’e çıkarmayı hedeflemesi önemli bir hedeftir, ancak bakir hammaddeler yerine ikincil hammaddelerin kullanımını teşvik edecek güçlü ekonomik teşvikler olmadan bu hedefe nasıl ulaşılacağı belirsizliğini koruyor.”

AB'nin araç kutusundaki mali teşviklerden biri de, Komisyonun revize etmeyi ve uyumlaştırmayı önerdiği Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (EPR) sistemidir. Ağın endişelerinden biri, bu uyumlaştırmanın standartları düşürebileceği ve çevre korumasını zayıflatabileceği yönündedir. CEA'nın EPR'ye yaklaşımı doğru yönde atılmış bir adım olsa da, dijitalleşme ve basitleştirme uyumluluğu ve şeffaflığı güçlendirebileceğinden, yeni kurallar "en dibe doğru yarış"tan kaçınmalıdır.

Dahası, CID'nin atık bertaraf kriterlerini iyileştirme taahhüdü, insan sağlığını ve çevreyi korumalıdır. Gerçek döngüsellik, daha iyi bertaraf çözümlerinin yanı sıra, en başından itibaren daha temiz üretim ve malzeme tasarımı gerektirir. Örneğin, CID atık yakmanın olumsuz etkilerini ele almamakta ve yalnızca atıkları çöplüklerden uzaklaştırmaya odaklanarak, atıkları yakma tesislerinden uzaklaştırmaya yönelik önlemleri de içeren bütüncül bir yaklaşımı ihmal etmektedir.

Kimyasal Geri Dönüşüm ve Plastikten Yakıt Üretimi Politikaları Sorumlusu Lauriane Veillard şunları belirtiyor:

“Geri dönüşüm tek başına yeterli bir çözüm değildir. Zararlı maddelerin geri dönüşüm akışlarında dolaşmasını önlemek için, ürünlerin ve malzemelerin daha dayanıklı ve güvenli olacak şekilde yeniden tasarlanması da dahil olmak üzere, üretim öncesi önlemler şarttır.”